افغانستان؛ چهلمین و هفتمین کشور جهان

آنچه در ذیل آمده معلومات مختصر راجع به افغانستان میباشد.

موقعیت جغرافیایی: افغانستان با بیش از ۶۵۰ هزاركیلومتر وسعت (محصور در خشكی) در جنوب آسیا قرار دارد و جز كشورهای خاورمیانه محسوب می گردد.

كشورهای هم مرز با افغانستان:  پاكستان (۲۴۳۰ كیلومتر)  تاجیكستان (۱۲۰۶) ایران (۹۴۵) تركمنستان (۷۴۴) ازبكستان (۱۳۷) چین (۷۶).

جمعیت:  بیش از ۲۶ میلیون نفر كه ۴۶/۹۷ درصد را مردان و ۴۵/۴۷ درصد را زنــان تشكیــل می دهنــد و از این تعــداد ۴۲/۲ در صــــد افــراد زیــر ۱۴ ســـال و۰۱/۵۵  درصد افراد بین ۱۵ تا ۶۴ سال می باشند.

دسترسی به خدمات طبی: یك داکتر برای هر ۵۰۰۰۰ نفر

احتمال مرگ كودكان: ۱ كودك از ۴ كودك افغانی

ملیت:  افغان  -قومیتها و نژادها:  پشتو، تاجیك، هزاره ، ازبك و …

پایتخت: شهر كابل با جمعیت بیش از چهار میلیون نفر

روز ملی: ۱۹ اگست ۱۹۱۹

تاریخ عضویت در سازمان ملل: ۱۹۴۶

واحد پول: افغانی (AFA) و هر صد هزار افغانی معادل یك لك می باشد.

نوع تبادل از:  ۵۷ افغانی = ۱ $ (۲۰۱۷)

سال مالی:  اول حمل سال خورشیدی (۲۱ مارچ)

جغرافیای طبیعی

افغانستان سرزمینی کوهستانی و محاط بر خشکی است، و جز «اردن هاشمی» تنها کشور خاورمیانه محسوب می شود که به «دریا» راه ندارد. این سرزمین درنیمکره شمالی، نیمکره شرقی و درمحدوده آسیای میانه واقع است. مساحت آن را در منابع مختف بین ۶۲۰ تا ۷۰۰ هزار کیلومتر مربع ذکر کرده اند، اما ۲۲۵، ۶۵۲ کیلومتر مربع مساحت داشته و چهلمین کشور جهان به شمار می آید. طول مرزهای افغانستان حدود ۵۸۰۰ کیلومتر می باشد، که شامل ۲۳۸۴ کیلومتر درشمال با جمهوری های تاجیکستان، ازبکستان و ترکمننستان؛ ۲۲۴۰ کیلومتر از مشرق و جنوب با جمهوری اسلامی پاکستان، ۷۳ تا ۹۳ کیلومتر مربع از سمت شمال شرقی از طریق تنگه واخان با ایالت مسلمان نشین سین کیانگ (ترکمنستان) جمهوری خلق چین و ۸۵۵ تا ۹۳۰ کیلومتر در مغرب با جمهوری اسلامی ایران  بیشترین فاصله شرق تا غرب افغانستان ۱۲۴۰ کیلومتر، و شمال تا جنوب آن ۸۵۵ کیلومتر است و حداقل فاصله آن با آبهای آزاد جهان ۵۰۰ کیلومتر است. قسمت های وسیعی از خاک افغانستان را عمدتا در شمال و شرق کشور، کوهها وسنگلاخ ها پوشانده است کوههای هند و کش به طول ۶۰۰ و عرض ۱۰۰۰ کیلومتر از سمت شمال شرقی به طرف غرب و جنوب غربی کشیده شده و تقریباً از میانه کشور می گذرد. این کوهها بیش از نیمی از سرزمین افغانستان را فراگرفته، و برای شهرهای «کابل»، «قندهار» و«هرات» ارزش استراتژیکی مهمی ایجاد کرده  است. کوههای قدری به طرف مغرب امتداد می یابند، از ارتفاع آن کاسته می شود و در نزدیکی مرزهای ایران تبدیل به کوهها و تپه های کم ارتفاع می گردند. در ارتفاعات هند و کش همواره برف وجود دارد. حتی در تابستان ها نیز قله ها و یخچال ها پر برف است. درمیان ارتفاعات هند و کش، دره های عمیق و خوش آب و هوا و حاصلخیزی وجود دارد که محیط مساعدی برای پرورش دام و تولید میوه است. افغانستان سرزمین افراط و تفریط است کوهها سر به فلک کشیده و دره ها عمیق، باران های بهاری و تابستان های خشک، زمستان های بسیار سرد و تابستان های گرم، ارتفاعات پوشیده از برف در طول سال و سرزمین های پست و خشک وسوزان. این افراط و تفریط در زندگی اجتماعی نیز وجود دارد. سرزمین  افغانستان در طول تاریخ گلوگاه تهاجم به هند بوده است؛ جنگجویان بسیاری چون «اسکندر مقدونی»، «محمود غزنوی»، «تیمور گورکانی»، «نادر شاه افشار»، از پیچ و خم کوهها و دره های این کشور خود را به هندوستان رسانده اند. علاوه بر این تا قبل از کشف راههای آبی در قرون جدید و سپس توسعه راههای هوایی، خط مسیر بازرگانی شرق و غرب، از دشت شمالی آن عبور  می کرد، محل عبور کاروانهای جاده ابریشم از این سرزمین بوده که عموما ازطریق قندهار به هند و از طریق بلخ به چین می رفت. پس از کشف راههای آبی و سپس توسعه راههای هوایی، افغانستان مانند سایر سرزمین های آسیای مرکزی، تبدیل به منطقه ای بن  بست شد و گذر هیچ بیگانه ای به آنجا نیفتاد. همچنین ارتفاعات افغانستان سپر استراتژیکی مستحکمی بین آسیای شمالی و آسیای جنوبی است.

مهمترین عوارض طبیعی عبارتند از

کوهها و کوهستان ها

مهم ترین ارتفاعات کشور از این قرار است:

– هندوکش (۶۲۹۸ متر) ۲- پامیر کوچک، (۶۲۸۱ متر درواخان) ۳- بدخشان(۵۳۵۵ متر) ۴- بابا (۵۴۱۳ متر، بامیان) ۵۰ سفید خرس ۶- ترغان  (۳۹۸۲ متر) ۷- سفید کوه (۴۷۵۵ متر، سکرم) ۸- نورستان ۹- شاه مقصود (۲۷۷۳ متر) ۱۰- مزار (۳۷۸۷ متر) ۱۱- هزار جات (۴۱۰۱ متر، تمران) ۱۲- بندبیان ۱۳- چلبدالان ۱۴- سیاه کوه ۱۵- بالا کوه (۳۸۷۲ متر) ۱۹- دوشاخ (۲۱۱۰ متر) ۲۰ یاه بند (۲۵۶۰ متر ۲۱- چاغی .

دریاها

دریاهای افغانستان از کوههای مرکزی و مناطق شرقی کشور سر چشمه گرفته، به سمت غرب و جنوب جریان می یابد. به دلیل ارتفاع زیاد کوهها و کاهش نسبتاً سریع ارتفاع کوهها، سرعت آب ها بسیار زیاد است و به همین جهت برای تولیدانرژی برق مناسب  است.

مهمترین دریاهای کشور عبارتند از:

– آمودریا (جیحون) از کوههای پامیر سرچشمه گرفته و حدود ۱۱۲۶ کیلومتر از آن در قسمت مرزهای شمالی کشور با  تاجیکستان، ازبکستان و ترکمنستان می باشد و قسمت هایی از آن قابل کشتیرانی است در سواحل آن رودخانه شیرخان بندر و بندر حیرتان قرار گرفته، که کالاهای صادراتی یا وارداتی افغانستان به ممالک آسیای میانه از این طریق مبادله می شود.جیحون دارای آبشارهای متعدد است و برای تولید نیروهای هیدرولیک قابل استفاده است ۲- هیرمند (هلمند): از کوههای پغمان در غرب کابل سرچشمه گرفته و ۱۴۰۰۰ کیلومتر طول دارد و در جنوب غربی افغانستان قسمت کمی از مرز مشترک ایران و افغانستان را تشکیل می دهد و مهمترین منبع تامین آب دریاچه های سیستان و بلوچستان و اراضی زراعی شمالی آن است.  ۳- هریرود- از کوه بابا در مرکز افغانستان سرچشمه گرفته، از هرات می گذرد و در شمال غربی کشور اندکی از مرز مشترک ایران و افغانستان را تشکیل داده سرانجام در ریگزارهای ترکمنستان فرو می رود. ۱۲۳۰ کیلومتر طول داشته و دارای آبشارهای متعدد است و برای تولید نیروی برق مناسب است. ۴- رود کابل  :از کوههای شرقی سرچشمه گرفته  از وسط دو شهر مهم «کابل» و «جلال آباد» عبور کرده وارد خاک پاکستان می شود و به رود «سند» می ریزد. ۵- دریای پامیر ۶- کوکچه ۷- فرخار ۸- دریای کندوز ۹- دریای خلم ۱۰- بلخ ۱۱- دریای بند امیر ۱۲- دریای پنج شیر ۱۳- دریای کند ۱۴- دریای غربی ۱۵- رود لوره ۱۶- ترناک رود ۱۷- دریای ارغنداب ۱۸- خاش رود ۱۹- فراه رود ۲۰- نیزگان ۲۱- تکاب استادن ۲۲- شیرین تکاب ۲۳- دریای مرغاب ۲۴- دریای اولنگ ۲۵- رود گز.

دریاچه ها 

دریاچه هایی بسیار کوچک، به نام های «آب ایستاده مقر»، «بند کجکی» »بندار عنداب»، «دق پترکان»،  «هامون پورک» و«دشتنمدی»دارد.

دشت ها

که عموماً در شمال و شرق هستند.از جمله : ۱- دشت برنگ ۲-د پشت رود ۳- گرمسیر ۴- ریگستان ۵- سیاه سنگ ۶- دشت مرغو (مارگو) ۷- دشت خلش ۸- دشت همدم آب ۹- هجده  نهر ۱۰- دشت نمدی.

ظهیرالدین بابر در سال ۹۳۱ هـ. ق گفته است: « شما از کابل طی یک روز می توانید به منطقه ای بروید که هرگز برف نمی بارد، اما ظرف دو ساعت می توانید به منطقه ای بروید که برف هرگز ذوب نمی شود. »

آب و هوا

طبیعت افغانستان به خاطر ارتفاعات سر به فلک کشیده و رودخانه هایی که از آن سرچشمه می گیرد، زیباست و تنوع آب و هوا در آن مشهود است. زمستانهایش بسیار سرد (تا ۲۰ درجه زیر صفر )  و تابستانهایش بسیار گرم ( تا  ۴۰ درجه بالای صفر) می باشد. آب و هوا از یک   ولایت به ولایت  د یگر و از یک شهر به شهر دیگر تفاوت دارد. بارندگی نیز در نقاط مختلف، متفاوت می باشد و بین ۱۰۰ تا ۴۰۰ میلی متر در نوسان است. این مقدار در مناطق شرقی بین ۲۵۰ تا ۴۰۰ و در مناطق غربی و جنوب غربی بین ۱۰۰ تا ۱۵۰ میلی متر است در مناطق مرکزی به علت وجود ارتفاعات و بارندگی بیشتر، هوا از نواحی دیگر سردتر است، ولی در مناطق جنوبی و غربی به علت کمی بارندگی هوا گرمتر بوده دارای تابستان های گرم و خشک و زمستان های معتدل تر است. در مناطق کوهستانی به علت برف و یخبندان ارتباط روستائیان و قبایل نیمی از سال با یکدیگر قطع می شود و آب وهوا تاثیر بسیار در پراکندگی و جدایی جمعیت دارد. منابع آب زیرزمینی افغانستان نسبتاً غنی است در شهر کابل آب درعمق ۳-۴ متری زمین قرار دارد؛ ولیکن به دلایل فنی، کمتر از آب زیرزمینی استفاده شده و عموما مردم در اکثر نقاط افغانستان با مشکل کمبودآب (آشامیدنی – کشاورزی) روبرو هستند وتنها %۲۲به آبهای سالم مصرفی دسترسی دارند (%۳۹ شهرها، %۱۸ روستاها).

جغرافیای انسانی

جمهوری افغانستان در سال ۱۹۹۷ م نوزده تا بیست میلیون  نفر جمعیت داشت، اما امروزه با بازگشت مهاجر ین  از آسیا (به خصوص پاکستان، ایران و امارات) جمعیت کشور به حدود ۳۰ میلیون نفر بالغ میگردد. رشد جمعیت %۲/۳ بوده و تراکم جمعیت حدود ۳۱/۹ نفر در هر کیلومتر مربع است.

پرجمعیت ترین شهرهای آن عبارتند از:

کابل (پایتخت)، قندهار، هرات، مزار شریف، جلال آباد، قندوز و بغلان .

متوسط طول عمر ۴۱ سال، و امید به زندگی ۴۱ سال و نرخ مرگ و میر کودکان بین ۱۸۲ تا ۲۰۰ در هر ۱۰۰۰ نفر کودک است.

جغرافیای سیاسی

افغانستان در منطقه حساس و استراتژیك «آسیای مركزی» قرار گرفته است. از یك سو به (شبه قاره‌ هند»، و از سوی دیگر به كشورهای معروف به «آسیای میانه» و نیز «جمهوری خلق چین»؛ و از سمت دیگر به «آسیای غربی» مرتبط است. سلسله جبال «هندوكش» كه قسمت وسیعی از خاك كشور را پوشانده، همواره سد محكمی در مقابل مهاجمان از شمال به سمت جنوب و مهاجمان از جنوب به سمت شمال و یا از غرب به شرق و نیز بالعكس.افغانستان، در دو قرن گذشته، حائلی میان امپراتوری‌های «شرق» و «غرب» بوده است. مقصد آن بود كه دیوار مستحكمی بین مرزهای استعماری شرق و غرب وجود داشته باشد؛ حتی در منطقة شمال غربی آن «تنگی واخان» (خیبر) را ضمیمه خاك افغانستان نگاه داشتند تا بین «هند» كه تحت استعمار «انگلیس» بود، با «آسیای مركزی» كه در تصرف «روسیه» قرار گرفت؛ فاصله و جدایی بیندازد.

ارسال دیدگاه