نبرد اسلام گرایان در ترکیه

در پی کودتای اوائل هفته در ترکیه، رجب طیب اردوغان اقدامات تلافی جویانه گسترده را علیه رقیب دیرینه خود یعنی حزب فتح الله گولن راه اندازی نموده است. کودتای که میتوانست جان اردوغان را بگیرد و یا در صورت پیروزی کودتاچیان راه را برای اعدام احتمالی وی هموار سازد، همانند کودتای مصر که در آن محکمه نظامیان حکم اعدام محمد مرسی رئیس منتخب مصر را صادر نمود.

رجب طیب اردوغان طعم کودتاهای گذشته را که آخرین آن در سال ۱۹۹۷ علیه حکومت نجم الدین اربکان (استاد ایدیولوژی و سیاسی اردوغان) و منجر به سقوط حکومت وی شد چشیده و خاطرات تلخ آنرا از باد نبرده است.

هرچند درین کودتای وحشتناک تا حدودی هیبت نظامیان ارتش ترکیه از میان رفت، به تاسیسات ارتش آسیب رسید و حتی تعدادی طیاره، هیلیکوپتر و حتی ناوهای جنگی ناپدید شدند، اما احتمالا از دید اردوغان یک نیاز باشد تا ارتش ترکیه (و شاید سائر نظامیان در کشورهای اسلامی) درس عبرت بگیرند و به اینگونه سیناریوها برای همیشه نقطه پایان گذاشته شود.

اما اردوغان همچنان بر دست داشتن فتح الله گولن – رقیب سیاسی و فلسفی اردوغان – درین کودتا پافشاری میکند.

فتح الله گولن کیست و چرا ممکن است دست به این اقدام زده باشد؟ چرا رجب طیب اردوغان و فتح الله گولن که هر دو اسلامگرا و از شاگردان نجم الدین اربکان هستند اینگونه با هم درگیر اختلافات جدی شده اند؟

محمد فتح الله گولن کیست؟

محمد فتح الله گولن (۷۵ ساله) موسس “جنبش گولن”، سیاستمدار، مفکر و دعوتگر شناخته شده میباشد. وی نویسنده و دارای ۶۰ تالیف و اثر علمی است. جنبش فتح الله گولن بعد از کودتای ۱۹۸۰ به رهبری جنرال کنعان اویرین که احزاب دینی را از میان برد پیشرفت چشمگیری کرد.

حزب وی با استفاده از امکانات مالی بسیار گسترده تعداد زیادی مکاتب در تركيه و سائر کشورها از آسيای میانه و افغانستان (مکاتب زنجیره یی افغان – ترک) تا روسیه، مغرب، کینیا، اوغندا، بالکان و قفقاز تاسیس نمود. فعلا این حزب دارای شرکتهای تجارتی خصوصی، موسسه‌های حرفه‌ای و کاری، بنیادهای خيريه و فرهنگی میباشد. این حرکت همچنان با همکاری موسسات غربی اقدام به تدویر کنفرانسهای سالیانه در کشورهای اروپا و امریکا مینماید.

در نگاه جهانی، جنبش گولن بیشتر در امر آموزش فعال است. در سال ۲۰۰۹ مجله معروف نیوزویک (Newsweek) گزارش داد که افراد جنبش، مدارس بسیاری را در نقاط مختلف دنیا اداره می‌کنند که بیش از دو میلیون شاگرد را تربیت کرده که بسیاری از آنها از بورس کامل تحصیلی از سوی بنیاد گولن برخوردار بودند. تعداد مدارس گولن در داخل ترکیه ۳۰۰ مدرسه و در کل دنیا بیش از ۱۰۰۰ مدرسه تخمین زده می‌شود که در کشورهای مختلف در پنج قاره گسترده شده‌اند و به صورت منظم با مؤسس مجموعه، فتح‌الله گولن در ارتباط هستند. همه مدارس گولن در تمام نقاط دنیا آموزش به زبان انگلیسی دارند و یکی از مشخصه‌های فارغ التحصیلان این مدارس تسلط کامل به زبان انگلیسی است. کیفیت آموزشی بالای این مدارس در نقاط دنیا موجب شده نه تنها ترک تبارها و مسلمانان بلکه افراد بومی کشورهای مختلف اعم از مسیحی یا پیروان ادیان دیگر (یا حتی افراد بی اعتقاد به خداوند) نسبت به ثبت نام فرزندان خود در این مدارس اقدام کنند.

از طریق همین مدارس است که گولن توانسته جای پای در ارتش، دستگاه های امنیتی، نظام قضائی تعلیمی و سائر ارگانهای عمومی ترکیه داشته باشد.

اصول مکتب گولن

مکتب گولن تفاوتهای اصولی با روش و ایدیولوجی رجب طیب اردوغان دارد.

نهضت گولن اساسا به ترویج علم و معرفت و تکنالوجی میان مسلمانان؛ توام با تسامح وهمدیگر پذیری تمام ادیان، دیموکراسی، قومی و لیبرالی تماما در یکجا اعتقاد دارد. وی را همچنین بحیث “پدر اجتماعی اسلام” میشناسند.

وی بیشتر بر جنبه های عرفانی و مذهبی دین تاکید دارد و نقش دین در امور سیاسی را کم رنگ میبیند، مشابه به دکتورین جماعت تبلیغ پاکستان، با این تفاوت که اصول جماعت تبلیغ بر بیزاری کامل از سیاست استوار است.

فتح الله گولن بیشتر به “پان ترکیزم” علاقمند است، فعالیت هایش در ترویج زبان ترکی و ارتباط با کشورهای ترک زبان در کشورهای آسیای میانه، قفقاز، بالکان و برخی کشورهای آسیایی منجمله افغانستان متمرکز است.

نظریه گولن برین است که اقلیتهای ترکی در کشورهای مثل چین، یونان و سائر کشورها نباید با اکثریت غیر ترکی این کشور بجنگند که منجر به ضعف و انزوی شان شود، بلکه باید برای کسب علم تلاش کنند.

در مجموع گولن با استفاده از ترک تبارها میخواهد دولت عثمانی را زنده کند.

با این دیدگاه ها، غرب فتح الدین گولن را دشمن خویش تلقی نمیکند.

علیرغم مخالفتش با دولت مردان ترکیه، اما تلاشهای وی مورد ستایش دولتمران ترکی بوده است. در سال ۱۹۹۹ گولن به امریکا رفت و در آنجا از دولتمردان ترکیه به سختی انتقاد کرد. هرچند لوی خارنوال (دادستان کل کشور) وقت تلاش کرد تا تحقیقات پیرامون این گفته ها را آغاز نماید؛ اما بولنت اجاوید صدراعظم وقت ترکیه خواست که مسئله در یک سطح پایین حل و فصل شود و از تلاشهای فرهنگی گولن دفاع کرد. به تعقیب آن گولن از گفته هایش معذرت خواهی نمود.

گولن در ارتباط گسترده با کشورهای غربی و نمونه برداری از مودل غربی برای پیشرفت مسلمانان مشکلی نمی بیند، چون بنظر وی غرب و فرهنگ غربی یک واقعیت هستند.

برخی ها اعتقاد دارند که فتح الله گولن خواهان تطبیق شریعت اسلامی در ترکیه نیست چون بنظر وی اکثر مسائل دین مربوط به مسائل شخصی میشود در حالیکه بخش کوچکی از دین بر مسائل اداره مملکت متمرکز شده است. بنابرین مطابق یه این نظریه گولن معتقد است که دیموکراسی بهترین حل است.

غربی ها حرکت گولن را منحیث نمونه متمدن و معتدل برای پیشرفت کشورهای اسلام میدانند.

دکتورین رجب طیب اردوغان

در مقابل، رجب طیب اردوغان فرهنگ غرب در زیر سایه و تاثیر حرکت صهیونی را مورد نکوهش قرار داده و خواستار جدایی ترکیه از نظام و سلوک غربی میباشد. وی به وحدت امت اسلامی و نزدیکی ترکیه با کشورهای اسلامی و حتی ایران اهمیت میدهد. دستآوردهای حزب عدالت و توسعه بخصوص در عرصه اقتصاد در طی یک دهه محبوبیت وی را نزد ترکها بسیار بالا برده است.

علاقمندی اردوغان برای نزدیک شدن با جهان غرب در قدم دوم قرار دارد.

با این وجود، هر دو شخصیت از دیموکراسی منحیث یک راه برای رسید به هدف مورد استفاده قرار میدهند و بر تعلیم وتعلم علوم معاصر و پیشرفت با میتود غرب موافقت دارند.

این تفاوتهای استراتیژیکی در دیدگاها ممکن است طرفداران گولن و سیکولارانی که از نظام اسلامی اردوغان دل خوشی ندارند را واداشته تا به وسیله ارتش کودتا کنند. پیشرفتهای که ترکیه در سایه حکومت اسلامیگرایی اردوغان داشته رقبای زیادی برای وی بوجود آورده است.

 

ارسال دیدگاه