بند آب دوستی افغان – هند در مقابل سد دوستی ایران – ترکمنستان

در میان هلهله و شادی مردم هرات، در حضور دو رئیس جمهور افغانستان و هند، بند دوستی هند- افغانستان رسما افتتاح شد. پروژه که انجام آن چهل وشش سال تمام به درازا کشید، قربانی های زیادی گرفت و خونهای زیادی ریخته شد. اما این بند آب، سد دیگری که در پایین آب هریرود در مرز میان ایران و ترکمنستان (سد دوستی ایران – ترکمنستان) ساخته شده است تحت الشعاع قرار میدهد. سد بزرگی با ظرفیت بیش از یک ملیارد و صد ملیون متر مکعب آب.

بند سلما بارها و بارها هدف حمله های مسلحانه و تخریبی قرار گرفت. هزینه ساخت سد ۲۹۰ ملیون دالر امریکایی است که از طرف حکومت پرداخت شده است و میتوانست بسیار کمتر ازین باشد. مقدار زیادی ازین مبلغ برای امور امنیتی سایت به مصرف رسید.

سروی این پروژه سد سازی در غرب افغانستان که یکی از ده ها پروژه زیر بنایی کشور بود چهل و شش سال قبل یعنی ۱۳۴۹ آغاز شد. طبق پلان اولیه، این بند به هزینۀ هفتاد و چهار میلیون دالر، باید ساخته شود که ۵۵ میلیون دالر آن به صورت قرضه از سوی دولت عربستان سعودی پرداخته شود و بقیه از بودجۀ دولت افغانستان تأمین شود. و تا ۱۳۶۱ خورشیدی به بهره‌برداری سپرده شود. هند از سال‌های ۱۳۵۱ تا ۱۳۵۵ خورشیدی، نقش مهمی در انجام مطالعات فنی دربارۀ بند سلما داشت.

سامان و آلات تخنیکی فراوان از کشورهای بلوک شرق خریداری گردید و کار بنای سد در دهه پنجاه به کمک تخنیکی کشور هند آغاز شد بدون اینکه سروصدای به پا کند.

حتی ایران شاهی هم زیاد نگران این مسئله نبود، چون یک افغانستان مرفه تر به نفع ایران هم بود. تردد تکنیسنهای هندی به هرات برای پاکستان هم زیاد مهم جلوه نمیکرد، و اگر هم اینطور نبود، پاکستان عملا نمیتوانست واکنشی انجام دهد. افغانستان به لحاظ نظامی، سیاسی و اقتصادی در حدی بود که از مداخله های پاکستان که جدیدا استقلال سیاسی خویش را بدست آورده بود جلوگیری کند. کشور نیز توسط افراد عاقلی اداره میشد که میتوانستند تنشهای سنتی و نگرانی های میان دو کشور رقبب هند و پاکستان را درک کنند.

با وقوع انقلاب ۷ ثور پروژه بند سلما همچو بسیاری از پروژه های زیربنایی دیگر متوقف شد و سامان و آلات خریداری شده متروکه و به آهن قراضه تبدیل شدند. جنگ داخلی که بنام دین آغاز شد و تا امروز ادامه دارد همچنان قربانی میگیرد و افغانستان را به قهقرا کشانده است. انقلابیونی (حزب خلق و پرچم) که از اتحاد جماهیر تغذیه میشدند کشور را به یک جنگ داخلی تمام عیار سوق دادند. انقلابیون دیگر (مجاهدین) که از پاکستان حمایت میشدند به تدریج جای انقلابی های شوروی را گرفتند. انقلابی های دیگری (حرب وحدت اسلامی) که از طرف ایران پیشتیبانی میشوند در صحنه پیدا شدند تا زمینه تامین منافع باداران خویش را تامین نمایند و در نتیجه چرخه خونریزی همچنان ادامه پیدا کند. اما این جنگها یک نتیجه حتمی در پی داشت: عقب ماندگی کشور و صاف شدن مسیر برای مداخله کشورهای همسایه که جای رقبای بین المللی سابق را پر میکردند. پاکستان به مرور زمان جای امریکا و ایران جای شوروی را اشغال کردند، با این تفاوت که امریکا و شوروی ابر قدرت بودند و کشور میتوانست از برکت رقابت آنها بهره برداری کند. اما ایران و پاکستان افغانستان را به میدان جنگ رقابتی و بازار کالاهای خود تبدیل کردند.

این پروژه امروز هرچند به پایه اکمال رسیده است و به “سد دوستی  افغانستان – هند” تغیر نام داده است ، اما نه تنها این سد دشمنان زیادی دارد بلکه شخص اشرف غنی نیز بخاطر تکمیل این پروژه در معرض خطر جانی بیشتر قرار دارد. ایران ظاهرا خاموش اما فوق العاده ناراض است. تمام تلاشها برای ناکام ماندن این پروژه در طول ۱۴ ساله گذشته به نتیجه مطلوب نرسید.

ایران بالای آبهای سرگردان غرب افغانستان سرمایه گذاری زیادی انجام داده است. هر دو کشور ایران و ترکمنستان (سد دوستی) را در پایین آب این آبها ساختند کم بیش از نیمی از آب آشامیدنی شهر مشهد دومین شهر بزرگ ایران را تامین میکند. همین چند روز پیش زمانیکه رئیس جمهور غنی با ایت الله خامنه یی در تهران دیدار داشت، آیت الله خامنه یی با لهجه تقریبا تهدید آمیز به غنی گفته بود که افغانستان باید حق آبه ایران از دریای هلمند را مد نظر بگیرد.

اما سد دوستی ایران – ترکمنستان ظرفیت کلانی را دارا است بطوریکه حتی اگر در دو یا سه سال آب برداری کند برای سالها آب مصرفی را ذخیره کرده است.

از طرف دیگر، دیپلوماتهای قنسولگری هرات در قبال ساخت مهمترین شاهراه شهری غرب- شرق شهر هرات هیچ نوع کوتاه نیامده و حاضر نشده اند تا تعمیر قنسولگری را اندکی عقب نشینی دهند تا مطابق به ماستر پلان شهری این سرک توسعه یابد. حالا با عملی شدن پروژه بند سلما، نگرانی وجود دارد که موقف منفی قنسولگری ایران در قبال این پروژه فوق العاده مهم شهری هرات همچنان ادامه پیدا کند. این مسائل را میتوان بحیث واکنش فوری ایران در قبال این سد تعبیر کرد.

از طرف دیگر، نام گذاری این سد بنام “سد دوستی  افغانستان – هند” مطمئنا خوش آیند ذوق اسلام آباد نیست. منحیث یک عکس العمل کوتاه مدت و فوری، پاکستان اجرائات سختگیرانه جدیدی را که از سال ۱۳۵۹ بدینسو وجود نداشته در مرز تورخم به اجرا گذاشته و مسئولین حکومت پاکستان گفته اند که این اجرائات در مرزهای دیگر پاکستان نیز عملی خواهد شد. بار دیگر ساخت پوسته های امنیتی را در داخل خاک افغانستان در ولایت کنر از سر گرفته است.

در مجموع باید توقع داشت که این پروژه هرچند از حقوق طبیعی مردم افغانستان است که ۳۵ سال روح و روان آنها را آزرده ساخته است؛ اما از نظر برخی کشورهای همسایه این یک “جنایت” غیر قابل بخشش تلقی خواهد بود که باید منتظر عکس العمل های آنها بود. این یک پروژه زیر بنایی است که میتواند افغانستان را از لحاظ اقتصادی تا حدود زیادی بی نیاز کند، و این پیشرفت چیزی نیست که کشورهای همسایه را خرسند کند. عکس العمل پاکستان با تقویت طالبان و ارسال انتحاری ها و عکس العمل ایران از طریق تضعیف و یا حتی سقوط حکومت وحدت بدست زمامداران حزب وحدت اسلامی ممکن خواهد بود.

با تمام این مسائل، چنانچه زمامداران حکومت وحدت ملی و ملت افغانستان برخورد عاقلانه و مسئولانه در قبال این پروژه داشته باشند، کشورهای همسایه نیز ناگزیر میشوند منافع ملی خویش در قبال حقوق ملت افغانستان را دوباره تعریف کنند و آبادی خویش را در تباهی ما جستجو نکنند.

معلومات تخنیکی

بند سلما در نواحی بالایی هریرود در نزدیکی ولسوالی چشت شریف در ولایت هرات در غرب افغانستان و در ۱۷۶ کیلومتری شرق هرات- در ولسوالی چشت شریف بر فراز هریرود ساخته شده است.

این بند دارای ۱۰۷ متر ارتفاع و بند سنگریزهای( Rockfill Dam ) به طول ۵۵۰ متر است. بند سلما یک نیروگاه تولید برق با ظرفیت تولید ۴۲ مگاوات ساعت دارد که این نیروگاه از سه بخش ۱۴ مگاواتی تشکیل شده که هرکدام از آنها در قسمت پایین بند ساخته شده‌اند.

یک لین انتقال ۱۱۰ کیلوولت با طول ۱۵۷ کیلومتر ساخته خواهد شد تا برق تولید شده در این نیروگاه آبی را به شهر هرات منتقل کند. این بند دارای دریچه‌ای به عرض ۲۴ متر است. بند سلما دارای سه مخزن آبی است که هرکدام به طول ۱۰ و عرض ۸ متر است. حوض ذخیره آب آن تقریبا ۲۲ کیلومتر طول و ۳ کیلومتر عرض دارد.

این بند سه کیلومتر عرض، ۲۰ کیلومتر طول و ۱۰۷ متر ارتفاع دارد.

برای مدیریت این بند هم شماری از مهندسان افغان از سوی کارشناسان هندی، آموزش‌های لازم را دیده‌اند و به گفته مقام‌های افغان، یک گروه ۳۰ نفری مهندسان افغان آماده تحویل‌گیری این بند شده‌اند.

نوشته: داکتر محمد خالد

 

 

ارسال دیدگاه