هزینه های پنهان موبایل چگونه است؟

هر چند امروزه وضعیت اعلانات در مورد تعرفه های مخابراتی در افغانستان بهتر شده بگونه که این اطلاعات تا حدود زیادی بصورت شفاف به دسترس مشترکین گذاشته میشود، اما این روند کاملا از میان نرفته و هر از گاهی شرکتها اقدام به وضع هزینه های پنهانی میکنند.

هزینه پنهان (Hidden charges) اصطلاحی است که به مصارفی جدا از قیمت اصلی اطلاق میشود که بصورت پنهانی، غیر مستقیم و ماهرانه بر مشترک تحمیل میشود.
هزینه های پنهان عبارتی است که در رسانه های افغانستان و یا خود شبکات مخابراتی هر از گاهی تکرار میشود که هر مشترک خدمات شبکات موبایل را میترساند. هزینه پنهان معمولا با سوء استفاده از کم سوادی اکثریت مردم و نیز عدم دقت مشترکین به جزئیات یک اعلان تجارتی میباشد.
هزینه های پنهان معمولا توسط ادارات مقرراتی کنترول و منع میشود، اما اداره تنظیم کننده خدمات مخابراتی افغانستان (اترا) توان کنترول تمام این نوع فعالیتهای مشکوک را نداشته است، هرچند به دلیل رقابتهای تنگاتنگ هزینه های پنهان به تدریج کاهش یافته است.

میتوان بطور نمونه به مثالهای زیر منحیث هزینه های پنهان اشاره کرد:
۱) سیم ۱ و سیم ۲ شبکه روشن

مشترکین شبکه روشن در سالهای ۲۰۰۴ از بسته یا پکج (سیم ۱) و (سیم ۲) به یاد دارند. طبق اعلانات تجارتی شبکه روشن در آن زمان، دارندگان سیم ۲ میتوانستند از سیمکارت خویش در خارج از کشور استفاده کنند. هزینه ماهیانه سیم ۱ مبلغ ۱۵۰ و سیم ۲ ۲۵۰ افغانی بود. در نتیجه مردم علاقمند به سیم ۲ و پرداخت فیس ماهیانه سنگین بودند. آنچه که مردم نمیدانستند این بود که استفاده از سیم ۲ در خارج از کشور با همان چارج محلی صورت نمیگیرد بلکه بر اساس قیمت سنگین رومینگ میباشد. مدت زیادی دربر گرفت تا مشترکین متوجه این فریبکاری شرکت روشن شدند.

۲) اصطلاح “شرایط قابل تطبیق است”

این عبارت معمولا در اخیر هر لوحه و بنر تبلیغات تجارتی شرکتهای مخابراتی دیده میشود که با فونت کوچک و غیر قابل رویت و بدون شرح جزئیات درج میشود. اکثر مشترکین با دیدن مضمون اعلان اصلی متوجه کلمه “شرایط” نمیشوند و معمولا آنرا نادیده میگیرند. به همین دلیل است که زمانی که هزینه پنهان بسته مشخصی بالای مشترک وضع میشود، مشترکین معمولا از کلمه “دزدی” شبکه صحبت میکنند. باید تذکر داد که این نوع فریبکاری ماهرانه نه تنها در افغانستان بلکه در بسیار کشورها رخ میدهد.

۳) چارج ماهیانه

چارج ماهیانه معمولا توسط شرکت روشن در اوائل فعالیتش صورت میگرفت. با آغاز فعالیت شرکت ام تی ان و اتصالات و فراهم شدن انتخاب بیشتر برای مردم، روشن ناگزیر شد از چارج ماهیانه دست بکشد.

۴) تخفیفات موقتی (promotions)
شبکه های مخابراتی برای تشویق مشترکین و حفظ سهم مارکیت (Market share) به تخفیفات موقتی روی میاورند. این تخفیفات موقتی است و بدون هشدار قبلی ممکن است هر آن قطع شود. بسیاری از مشترکین به دلیل قطع شدن ناگهانی تخفیفات قربانی هزینه های شرکتهای مخابراتی قرار میگیرند.

۵) “” افغانی فی دقیقه بعد از دقیقه دوم

این یک حیله دیگر از برخی شرکتهای مخابراتی است که در بسیار کشورهای جهان معمول است. همچنان ارائه قیمتهای ویژه و پایین برای استفاده کنندگان یک شبکه (از شبکه به عین شبکه) (on-net) و قیمت بسیار بلند و متفاوت به مکالمه از همین شبکه به شبکه های دیگر (off-net) ازین نوع است. همچنان همه به یاد دارند که قیمت مکالمات بر اساس دقیقه محاسبه میشد و شبکه ام تی ان اولین شبکه بود که محاسبه را بر اساس ثانیه عرضه نمود. با عرضه این محاسبه قیمت مکالمات تلفونی تا ۴۰ فیصد کاهش یافت.

۶) تبدیل استفاده از موبایل بحیث “سبک زندگی

آنچه امروزه متوجه میشویم و میدانیم اینست که داشتن موبایل نه تنها یک نیاز بلکه تبدیل به یک مود و یا سبک زندگی (life style) شده است. اما آنچه نمیدانیم اینست که تبدیل داشتن یک موبایل به یک فرهنگ و سبک زندگی نتیجه تلاشهای شرکتهای بین المللی منجمله سازندگان موبایل و نیز آپریتران مخابراتی میباشد. برای این کار شرکتهای بین المللی هزینه های زیادی پرداخته اند و تبلیغات فراوان صورت گرفته است. تبدیل موبایل به یک فرهنگ مصرفی زندگی سبب میشود که ملیاردها دالر از دارایی های خانواده ها چه فقیر و چه ثروتمند در کشورهای فقیر و ثروتمند به جیب این شرکتها برود. این امر در حقیقت خود یک “هزینه پنهان” بر خانواده ها است.

۷) رومینگ

از مصارف پنهانی دیگر چارج رومینگ بر مشترک میباشد که معمولا بسیار بالا است. هرگاه یک مشترک شبکه داخلی به هنگام خارج از افغانستان سفر کند تلفون موبایل وی بصورت اوتوماتیک به یکی از شبکه های مخابراتی کشور مقصد وصل میشود. هزینه رومینگ شامل انجام و نیز دریافت مکالمه میشود. هرچند شرکتهای مخابراتی معمولا در انتقال ترافیک بصورت رومینگ خود متحمل مصارف اضافی میشوند و مالیات دهی به دولت بر هر دو شبکه مطرح میشود، اما با آن هم چارج رومینگ فوق العاد بالا است. از همین لحاظ است که ادارات تنظیم مخابراتی برخی کشورها در جستجوی راه حل برای مهار و کنترول قیمتهای مکالمه رومینگ هستند. در برخی حوزه های کشورهای آسیایی و اروپایی، هماهنگی های بوجود آمده و نرخ رومینگ بصورت قابل ملاحظه یی پایین آمده است.

۸) محاسبه بر اساس دقیقه

در اوائل فعالیت های شرکتهای مخابراتی خصوصی، محاسبه هزینه مکالمه بر مشترک فی دقیقه محاسبه میشد که میتوان آنرا نمونه دیگری از موارد هزینه های پنهانی دانست. در چند سال اخیر در بسیاری از بسته های پیشنهادی شرکتهای مخابراتی این هزینه از میان رفته است. محاسبه فی دقیقه هنگامی بسیار سنگین میشود که به دلیل کیفیت پایین سگنل دهی مکالمه میان دو نفر قطع و وصل شود. در همچو حالتی مشترک نیاز برای تماس تلفونی نیاز دارد چندین بار تماس بگیرد و هر بار بعد از چند ثانیه مکالمه قطع میشود؛ که بدینصورت مصارف تلفون بالا میرود. شرکت ام تی ان اولین شرکتی بود که تعرفه ها را بر اساس ثانیه در مارکیت رواج داد.

۹) تعرفه های متفاوت در مکالمه داخل شبکه و خارج از شبکه

معمولا نرخ مکالمه داخل یک شبکه (On-net) (مثلا اتصالات به اتصالات) ارزانتر از مکالمه از یک شبکه محلی به سائر شبکه ها (Off-net) میباشد. از لحاظ تخنیکی، انجام مکالمه تلفونی معمولا حد اقل دو خط و یا لین تلفون را مصروف میسازد. پس اگر مشترک یک شبکه به مشترک شبکه دیگر تماس بگیرد، از هر شرکت یک خط مصروف شده است و بنابرین هزینه آن (به استثناء مصارف تخنیکی اتصال دو شبکه) بالای شبکه کمتر است. پس حد اقل باید در هر دو حالت، تعرفه ها بالای مشترک مساوی است. تفاوت و بلند بودن نسبتی تماس بیرون شبکه سبب میشود که مشترکین معمولا بیشتر از یک موبایل با خود حمل کنند که این خود یک هزینه پنهانی است.

۱۰) اعلانات گمراه کننده

برخی شرکت ها با رسانه ها ارتباط تجارتی پنهانی دارند، و با پرداخت پولهای گزاف زیر نام اعلانات تجارتی سعی میکنند که شماره های شرکت شان در رسانه های مورد استفاده قرار گیرد. این یک تریک یا ترفند هوشمندانه است و این حس را به مردم تزریق میکند که گویا همین شرکت مخابراتی مورد اعتماد عموم منجمله رسانه ها است و یا اینکه کیفیت خدمات آن از سائرین بهتر است و یا به اصطلاح شبکه اول و عامه پسند است، که لزوما صحت ندارد. بعد از القای این حس در میان مردم، این شبکه ها معمولا تلاش میکنند قیمتهای مکالمه خویش را بلندتر از سائر شبکه ها حفظ کنند. این تریک را مثلا میتوان نزد شبکه روشن بخوبی مشاهده کرد که اکثرا شماره های تلفون این شرکت توسط رسانه ها منجمله طلوع نمایش داده میشود. با گذشت زمان، مردم متوجه این مسئله شده اند و این تریک دیگر تقریبا رنگ باخته است.

تاریخچه مخابرات خصوصی در افغانستان

اولین جواز فعالیت مخابراتی در دوره حکومت طالبان در سال ۱۹۹۴ به شرکت افغان بی سیم (AWCC) اعطا گردید. این شرکت در شرایط بسیار سختی آغاز به فعالیت تجارتی نمود اما در مقابل در وضع قیمتها و تعرفه ها دست آزاد داشت بطوریکه قیمت مکالمات داخلی و بین المللی از بلندترین نرخها در جهان بشمار میرفتند.

وزارت مخابرات افغانستان در سال ۲۰۰۳ دو جواز فعالیت جی اس ام با امتیاز انحصار دوگانگی (Duopoly) را به شرکت افغان بیسیم و روشن صادر نمود. به موجب این قرارداد، وزارت مخابرات به مدت سه سال حق صدور هیچ نوع جواز مخابراتی دیگری را نداشت. بعد از ختم این دوره، وزارت مخابرات دو جواز جی اس ام در اوائل سال ۲۰۰۶ صادر نمود، که شرکت ام تی ان در اواسط سال ۲۰۰۶ و شرکت اتصالات در اوائل ۲۰۰۷ آغاز به فعالیت نمودند. شرکت افغان تیلیکم نیز در همین سال خصوصی شد و جواز جی اس ام را بدست آورد. در سال ۲۰۱۳ تمام این پنج شرکت جواز انترنیتی (۳G) را بدست آوردند.

قلمرو افغانستان به تدریج تحت پوشش خدمات مخابراتی درآمدند بطوریکه امروز ۹۰ فیصد خاک افغانستان زیر پوشش خدمات مخابراتی درآمده است. همچنان قیمتها در اثر رقابت به تدریج پایین آمدند و امروزه قیمتها علیرغم چالشهای که شرکتهای مخابراتی با آن مواجه هستند برای اکثریت مردم قابل قبول است.

باید گفت که شرکتهای مخابراتی در افغانستان از مشکلات امنیتی، دزدی های تخنیکی همانند (سیم بکسانگ) و استفاده برخی شرکتهای انترنیتی از امکان انتقال صدا (VOIP) رنج میبرند که متحمل خسارات فراوان میشوند. این شرکتها معمولا شبکات مجوز مخابراتی را بصورت غیر قانونی و دزدی مورد سوء استفاده قرار میدهند. اتباع کشورهای همسایه معمولا دست به این جنایات میزنند.

ارسال دیدگاه